سفره‌های آب زیرزمینی موجود در منطقه دماوند، ثروتی ارزشمند هستند که به‌دلیل ناآگاهی عمومی، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند. در بحران کم‌آبی کنونی که به‌وضوح می‌بینیم رودخانه‌های دماوند یکی پس از دیگری کم‌آب‌تر می‌شوند، آیا پرداختن به مسئله آلودگی آب زیرزمینی دماوند و حفاظت از این منابع حیاتی، نباید در اولویت مردم و مسئولان محلی قرار گیرد؟

با توجه به رشد جمعیت و ویلاسازی های گسترده و توسعه سکونت گاه های پراکنده در این منطقه، مسئله مدیریت فاضلاب و جلوگیری از آلودگی آب ها توسط فاضلاب نکته ای است که حتی ساکنین این قسمت نیز اهمیتی به آن نمیدهند، ساکنینی که از بی آبی و خشکسالی پیش رو معترض و به وضوح تاثیر آن را در زندگی و کشاورزی خود میبینند.

در این مقاله سعی شده مسئله بی آبی در دماوند و چالش های پیش روی آن بپردازیم و راهکارهای ممکن را پیشنهاد دهیم.

شرایط زمین‌شناسی و منابع آب زیرزمینی در دماوند

دماوند از نظر زمین‌شناسی تنوع زیادی دارد. در بسیاری از نقاط این منطقه، سفره‌های آب زیرزمینی نسبتاً به سطح زمین نزدیک هستند و در نتیجه نفوذ آلاینده‌ها به این منابع با سرعت بالاتری انجام می‌شود. اما در برخی مناطق، به دلیل سنگی و صخره‌ای بودن بستر زمین، حفر چاه جذبی به‌سادگی امکان‌پذیر نیست. این تفاوت‌های ساختاری، نیاز به رویکردهای منطقه‌ای و دقیق در مدیریت فاضلاب را نشان می‌دهد.

 1.مناطق با سطح آب زیرزمینی بالا:

در مناطقی مانند گیلاوند، جیلارد و برخی نقاط شهر آبسرد، سطح آب زیرزمینی بالا است. در این مناطق، چاه‌های فاضلاب معمولاً در فاصله کمی از سفره‌های آبی قرار دارند. این نزدیکی، احتمال آلودگی منابع آب توسط نشت فاضلاب خام را به‌شدت افزایش می‌دهد.

 2.مناطق با سطح آب زیرزمینی پایین:

در نواحی‌ای مانند سربندان، مهرآباد، و گرمابسرد، عمق آب زیرزمینی بیشتر است. در ظاهر ممکن است تصور شود که خطر آلودگی کمتر است، اما در بلندمدت، آلودگی می‌تواند از طریق لایه‌های خاک به منابع آبی عمیق‌تر نیز نفوذ کند.

 3.مناطق با زمین صخره‌ای و نفوذناپذیر:

در مناطقی مانند مشا، آبعلی و کوهپایه‌های دماوند، جنس زمین به‌گونه‌ای است که امکان حفر چاه جذبی بسیار محدود است. در این نواحی، تجمع فاضلاب در سطح زمین یا حوضچه‌ها دیده می‌شود که می‌تواند موجب آلودگی خاک، انتشار بوی بد و گسترش بیماری‌ها شود.

نفوذ فاضلاب به خاک و منابع آب زیرزمینی دماوند

در بسیاری از خانه‌ها و ویلاهای منطقه دماوند، چاه‌های جذبی بدون هیچ‌گونه سیستم تصفیه اولیه حفر شده‌اند. فاضلاب تولیدی (از توالت، حمام، آشپزخانه و…) بدون پیش‌تصفیه به داخل زمین تخلیه می‌شود. این موضوع باعث می‌شود مواد آلی، میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا، فلزات سنگین و مواد شوینده شیمیایی وارد خاک شوند و پس از عبور از لایه‌های خاکی به سفره‌های آب زیرزمینی برسند. نتیجه این فرآیند، آلودگی تدریجی و گاه غیرقابل بازگشت منابع آبی است.

در بسیاری موارد مشاهده شده است که مهندسین ساخت و ساز به خاطر جلوگیری از ادغام فاضلاب با چاه آب موجود در ویلا، فاصله زیادی بین چاه فاضلاب و چاه آب گذاشته اند و چاه جذبی را در دورترین حالت نسبت به چاه آب حفر کرده اند. غافل از اینکه این کار کاملا بی فایده است، زیرا که فاضلاب با نفوذ به خاک در دراز مدت سرانجام به آب های زیرزمینی نفوذ میکند و آن را آلوده مینماید. 

نمونه‌های ملموس از بحران آبی در دماوند

در سال‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از تغییر کیفیت آب چاه‌ها در مناطق مختلف دماوند منتشر شده است. در برخی مناطق، بوی بد آب، تغییر رنگ، افزایش کدورت و حتی شیوع بیماری‌های گوارشی گزارش شده‌اند. همه این موارد زنگ خطری است برای ساکنین، کشاورزان و مسئولین محلی.

راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت فاضلاب در دماوند

با توجه به تنوع زمین‌شناسی دماوند، نمی‌توان یک نسخه واحد برای تمام مناطق پیچید. راهکارهای پیشنهادی باید متناسب با شرایط محلی باشد:

1.استفاده از پکیج‌های تصفیه فاضلاب محلی:

برای خانه‌ها، ویلاها و مجتمع‌های مسکونی کوچک، استفاده از پکیج‌های تصفیه فاضلاب پیش‌ساخته بهترین راه‌حل است. این سیستم‌ها حجم کمی دارند، نصب آن‌ها ساده است و می‌توانند تا ۹۰٪ آلاینده‌ها را قبل از ورود به خاک حذف کنند.

پالا پساب پیشرو، با ارائه پکیج‌های متناسب با شرایط منطقه، می‌تواند نقش مهمی در این زمینه ایفا کند.

 2.احداث شبکه‌های جمع‌آوری و تصفیه نیمه‌متمرکز:

در مناطقی با تراکم بالای جمعیت مانند گیلاوند یا جیلارد، ایجاد سیستم‌های نیمه‌متمرکز برای جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب می‌تواند از تخریب گسترده منابع آبی جلوگیری کند.

 3.آموزش و آگاهی‌بخشی:

بسیاری از ساکنین منطقه هنوز از خطرات فاضلاب خام و اهمیت تصفیه آن اطلاع دقیقی ندارند. برگزاری کارگاه‌های آموزشی، همکاری با دهیاری‌ها و توزیع بروشورهای آگاهی‌رسان می‌تواند در بلندمدت بسیار مؤثر باشد.

نتیجه‌گیری

با توجه به خشکسالی‌های پیش‌رو، حفظ منابع آب زیرزمینی بیش از هر زمان دیگری حیاتی است. دماوند، با وجود منابع آبی ارزشمندش، در معرض تهدیدی جدی قرار دارد؛ تهدیدی که از نشت بی‌رویه فاضلاب به دل خاک آغاز شده و می‌تواند به بحران بهداشتی و کمبود آب منجر شود.

تصفیه فاضلاب، نه‌تنها یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای آینده دماوند است.  پالا پساب پیشرو آمادگی دارد تا با ارائه راهکارهای تخصصی در حوزه تصفیه فاضلاب، گامی مؤثر در حفاظت از منابع آب کشور بردارد.